In Almelo huist met Philips Analytical X-Ray de grootste producent van analyse-apparatuur met de technieken ro”ntgenspectrometrie en ro”ntgendiffractometrie ter wereld. De totale markt voor ro”ntgenanalyse- apparatuur (niet medisch) heeft een omvang van een half miljard gulden. Philips heeft een handjevol belangrijke concurrenten in (vooral) Japan en Europa. De mondiale marktleider produceert in het Twentse land tussen een derde deel en de helft van de totale wereldvraag.
Philips Analytical X-Ray is e’e’n van de drie business-secties (elk te beschouwen als vrij zelfstandige produktiecentra) van Philips Industrial Electronics te Almelo. De andere units op deze IE-vestiging heten PBF (Professionele Bouwstenen Fabriek) en Test and Measuring (onder andere oscilloscopen).
De ro”ntgenanalyse-apparaten van Philips Analytical X-Ray worden gebruikt voor procescontrole in de industrie (chemisch, farmaceutisch, metaal/staal, petrochemisch, halfgeleiders, geologie/mijnbouw) en voor research (op universiteiten of in de industrie). Technisch manager Dil: “Je moet denken aan klanten als Hoogovens, Biliton, Akzo. Allemaal producenten, die hun processen willen controleren en beheersen met behulp van dit soort apparatuur. Die meet wat voor een samenstelling of structuur bepaalde tijdens het produktieproces genomen monsters hebben. Zoals bij Hoogovens, waar men meet hoeveel nikkel er in een gram nikkelstaal zit.”
De analyse-apparaten zijn bepaald geen kleine instrumenten: hun volume bedraagt ongeveer e’e’n kubieke meter en ze kosten tussen de drie- en zeshonderdduizend gulden. Dat laatste hangt af van de toepassing die de klant wenst: Philips heeft een zevental hoofdconfiguraties maar het aantal variatie-mogelijkheden met de ongeveer tienduizend onderdelen is veel groter. De eindgebruiker stelt samen met de Philips-verkoper een lange systeemboom (een soort bouwtekening) samen, zodat een ‘maatpak’ ontstaat.
Van het produktietraject van Philips Analytical X-Ray is een deel planning- en een ander deel klantorder-gestuurd. Klanten verlangen dat ze binnen twee tot drie maanden hun apparaat in huis hebben, maar het traject van onderdelenleverancier tot eindprodukt duurt langer. Vandaar dat Philips een planning maakt en op basis daarvan reeds onderdelen inkoopt. Na een bestelling kan vervolgens relatief snel geleverd worden.

Prioriteiten

Aan de vele leveranciers van de tienduizend onderdelen maakt Dil duidelijk wat zijn prioriteiten zijn: “Heel belangrijk is voor ons dat de leverancier in de eerste plaats de juiste kwaliteit levert, dus de specificaties levert, die wij vragen. In de tweede plaats moet hij exact zijn levertijd nakomen (Just In Time) en moet die levertijd zo kort mogelijk zijn. In onze branche moet je denken aan toeleveringen van e’e’n tot vier maanden. En pas als derde, maar zeker niet als onbelangrijk punt, komt de prijs aan de orde.”
Gezien de bewakende rol die de Philips-apparaten bij het gros van de kopers spelen, is de nadruk op produktkwaliteit (want die is natuurlijk sterk gekoppeld aan de kwaliteit van de ingekochte onderdelen en materialen) begrijpelijk: “We kunnen het ons niet veroorloven dat onze apparaten niet functioneren, want ze draaien soms 24 uur per dag, 365 dagen per jaar en 20 jaar lang in volcontinu bedrijven.”
De gemiddelde producent in de ro”ntgenanalyse-branche heeft rond de driehonderd toeleveranciers. De concentratiegraad (hoeveel van je in te kopen onderdelen haal je bij een kleiner aantal leveranciers?) is een belangrijke parameter volgens Dil: “Wij streven naar een hoge concentratie. Bij een stuk of tien a’ twintig leveranciers hebben we een groot gedeelte van de ingekochte waarde liggen.”

Integratie

Philips Analytical X-Ray vertoont de neiging tot achterwaartse integratie. Dit betekent, dat het bedrijf sommige activiteiten van toeleveranciers in het eigen bedrijf opneemt. “Dit is een langzaam proces, maar als je over vijf jaar terugkijkt, zie je het gestaag voortschrijden.”
De produktie van printplaten (ofwel PCB’s, ‘printed circuit boards’) met elektronische componenten zoals chips en weerstanden, waarvan er jaarlijks twintig- tot dertigduizend werden ingekocht, nam Philips Analytical X-Ray bij voorbeeld in eigen hand. Op die manier kan Philips direct inspringen op het veranderen van de printplaten. Er bestaat ook een algemener ervaringsfeit voor de wens om minder in te kopen.
Dil baseert dit streven namelijk op het resultaat van een onderzoek onder drieduizend bedrijven, dat een verband tussen de winstgevendheid en het gedeelte van de omzet dat wordt ingekocht, te zien gaf. Wie bijna alles inkoopt, handelsbedrijven dus, heeft gemiddeld volgens dit onderzoek een hoge ‘return on investment’ (winst als deel van geinvesteerd vermogen). Als je minder inkoopt, daalt de return on investment, totdat bij een inkoopaandeel van ongeveer de helft van de omzet een minimum wordt bereikt. Vervolgens gaat de winstgevendheid weer omhoog naarmate er juist minder wordt ingekocht. En dat laatste is in de branche van ro”ntgenanalyse-apparaten het geval.
Het beleid van Philips Analytical X-Ray is er op gericht om het aantal toeleveranciers te verminderen, zowel door concentratie bij enkele grotere, als door meer zelf te doen. Anderszijds worden de banden met het selekte groepje leveranciers, dat overblijft flink aangetrokken. “Wij laten onze toeleveranciers een ‘letter of compliance’ tekenen, waarin ze toezeggen zelf te auditen en toetsen of hun leveringen in orde zijn, voor wat betreft specificaties en kwantiteit. De levertijd checken wij altijd later op het moment van levering.”
Met deze ‘brief van nakoming/meegaandheid’ streeft Philips Analytical X- Ray ernaar een soort discipline (en daardoor kwaliteit) te bewerkstelligen, die elders al heel gewoon is. “In Japan komen leveranciers hun afspraken veel nauwkeuriger na, de strijd is daar veel harder. In de rest van de wereld bestaat die discipline om te leveren op tijd, in de juiste hoeveelheid en kwaliteit nog niet in die mate. Daar zul je aan moeten werken, dat is een proces van jaren. Wij proberen dit te realiseren door in de fabriek en in de logistiek meetbaar te maken welke onderdelen niet de juiste kwaliteit hebben of niet op tijd zijn en dit structureel terug te voeren naar de bron.”
Samenwerking met leveranciers en met functionarissen binnen de wereldwijde afzetkanalen van Philips zijn daarom cruciaal. Het is niet altijd even makkelijk om kwaliteitsproblemen terug te koppelen, schetst Dil: “Die problemen ontdek je tijdens het produceren, ze kunnen worden geintroduceerd door foute onderdelen en ze kunnen in het veld worden ontdekt. En dat kan ook in Caracas in Venezuela zijn of in Siberie. Als het daar mis gaat, moet er toch een zodanige samenwerking zijn, dat het bij ons terugkomt.”
Natuurlijk wordt niet ieder los moertje of kapot chipje in Almelo gerapporteerd. “Eerst komt de plaatselijke service-organisatie van Philips, die ook preventief onderhoud pleegt, in actie. Als dan blijkt dat iets serieus aan de hand is, worden wij via een computernetwerk of, zoals in het geval van Venezuela, via de fax op de hoogte gebracht. Die fout komt hier in een database terecht en wordt onderzocht, want hij kan in het ontwerp, de produktie, de logistiek of het serviceproces zitten. Bij ons ligt de verantwoordelijkheid de fout terug te leiden naar de bron.”

Philips Analytical X-Ray heeft er wereldwijd aan gewerkt om binnen het eigen netwerk zoveel mogelijk mensen zich echt verantwoordelijk te laten voelen voor kwaliteit. “Die discipline moet ook binnen de eigen organisatie aanwezig zijn. Stel dat sprake is van een gatfout in een onderdeel; dan is het makkelijk even snel een boor te pakken, maar de volgende keer is het weer fout. Het gaat erom iedereen gemotiveerd te krijgen om fouten als een uitdaging te zien. Ik ben er trots op, dat we het teamwerk ontwikkeld hebben om deze kwaliteit gezamelijk te realiseren.”

Het ISO 9001-certificaat, dat KEMA-directeur Blom in augustus aan Philips Analytical X-Ray overhandigde, is de kroon op het werk van de afgelopen tweee”neenhalf jaar. De 9001 is een zware norm van de International Standardization Organization, omdat behalve kwaliteit in de produktie ook het gehalte van bedrijfsfuncties als produktontwikkeling, service- en verkoopondersteuning hoog moet zijn. Philips Analytical X-Ray is volgens Dil het eerste bedrijf in zijn soort, dat deze eer ten deel valt.

Dil, een fysicus van de TU Delft, die promoveerde in de VS op optiek, plaatst de prestatie in perspectief: “Het is een natuurlijke cyclus. Als je kwaliteit op een bepaald niveau hebt, wil je Just In Time- leveringen. Vervolgens wil je de doorlooptijd verkleinen en dat levert spanningen op, waar je leverbetrouwbaarheid en kwaliteit weer onder lijden. Mijn voorganger maakte grote stappen in het verkleinen van de doorlooptijd en dat betekent dat mijn aandacht op kwaliteit en levertijd gericht is. Ik voorspel binnen afzienbare tijd weer een volgende fase in de cyclus met een focus op doorlooptijden.”

ASSAR

Technisch manager Dil (links) neemt namens Philips Analytical X-Ray het ISO 9001- kwaliteitcertificaat in ontvangst uit handen van Kema- directeur Blom.

Een Philips-medewerker (links) test het functioneren van een onderdeel van een rontgenanalyse-apparaat tijdens de assemblage.

De X’pert, e’e’n van de nieuwste ro”ntgenanalyse-apparaten van Philips Analytical X-Ray, klaar voor gebruik.

Een overzicht van de Industrial Electronics vestiging in Almelo, waar de wereldleider op het gebied van niet-medische ro”ntgenanalyse-apparatuur huist.