De meeste kartonnen omdozen worden plano aan de verpakkende industrie aangeleverd en door een dozenopzetmachine gereedgemaakt voor gebruik. In veel gevallen is het karton vooraf door een grafisch bedrijf voorzien van teksten, logo’s en afbeeldingen. Bovendien wordt tijdens het verpakkingsproces door inkjetprinters of rolcodeerapparatuur een aanvullende tekst op de doos aangebracht. Hierbij gaat het om produktiegegevens, inhoudsaanduidingen, uiterste consumptiedata en barcodes. Het zijn vooral deze gegevens die een omdoos of een tray onbruikbaar maken voor ander dan eenmalig gebruik. De meeste dozen komen daardoor in verzamelbakken bij de supermarkten terecht, waar de klanten er dankbaar gebruik van maken om er hun pas gekochte boodschappen in mee te nemen. Via deze klanten verdwijnen ze alsnog op de vuilnisbelt of in de verbrandingsovens van de afvalverwerkingsinstallaties en dat is nou juist niet de bedoeling van het Convenant Verpakkingen en de Duitse Verpackungsverordnung.
“Kartonnen dozen kunnen na gebruik heel gemakkelijk uit elkaar worden gehaald en opnieuw plano worden gevouwen” , zegt Coert J.J. van Ee, commercieel directeur van De Koningh BV in Arnhem. Dit bedrijf is onder meer gespecialiseerd in het met behulp van rolcodeerders en inkjet- apparatuur bedrukken van kartonnen dozen, trays en ander verpakkingsmateriaal. Het bedrijf heeft een middel ontwikkeld om dozen en dergelijke na gebruik te kunnen behandelen ten behoeve van een tweede ronde.

Handel

“De kartonnen omdoos is eigenlijk alleen bestemd voor de handel. De teksten die er op staan behoeven dus niet van een verkoopbevorderende of klantenwervende aard te zijn. Daarom kunnen de gegevens die op de doos komen, in omvang beperkt worden. De verpakkende verlader kan bij voorbeeld de produktiegegevens en de uiterste consumptiedatum op een sticker laten aanbrengen. Dit kan plaatsvinden met behulp van inkjetprinting. De sticker wordt vervolgens op een vaste plaats aangebracht met behulp van een etiketteermachine. Na terugkomst van de doos kan er opnieuw een sticker opgeplakt worden, die eenvoudigweg over de bestaande sticker heen gaat” , legt Van Ee een eerste idee uit.
Maar er zijn meer mogelijkheden. “Je ziet nu al dat transportverpakkingen zoals pallets, kisten, kratten en containers van een los kaartje voorzien worden, die ingestoken worden in een frame dat aan de verpakking bevestigd is. Hierdoor is hergebruik ook mogelijk, omdat er iedere keer een nieuw kaartje gebruikt kan worden. Deze techniek is natuurlijk net zo goed toe te passen op omdozen, hoewel het automatiseren van het insteken van kaartjes in een frame wellicht nog enige ontwikkelingsvraagstukken zal opleveren” , zegt de Arnhemse deskundige.
Een andere mogelijkheid om de teksten op omdozen steeds weer aan te passen, is het gebruik van barcodes. “De inkjetprinter kan zodanig geprogrammeerd worden dat hij een bestaande barcode eerst doorstreept en vervolgens een nieuwe code op de omdoos print. In die code moeten dan de nieuwe gegevens over de inhoud van de doos zijn opgenomen. Bovendien moet het gebruik van barcodescanners bij de handel en bij de eindafnemer worden bevorderd, omdat men anders niet weet wat er in de doos verpakt is” , legt hij uit.

Block Out

Op dit gebied is er trouwens nog meer mogelijk. De barcode kan namelijk iedere keer uit twee elementen bestaan. “De vaste gegevens kunnen in een bovenste rij codes op de doos geprint worden en de variabele gegevens kunnen daaronder worden aangebracht. Inkjetprinters zijn daar heel goed voor te programmeren” , aldus Van Ee. De tweede rij codes kan door de inkjetprinter doorgehaald worden en de nieuwe gegevens kunnen er onder (of desnoods achter de bestaande code) geprint worden. “Deze techniek is uiteraard niet nieuw. Ze wordt bij voorbeeld al vele jaren gebruikt bij de interne postbezorging in tientallen bedrijven en instellingen. Daar vult men de geadresseerde in op een enveloppe met vakjes en iedere keer wordt het gebruikte vakje doorgestreept en de volgende bestemming wordt in het eerste vrije vakje geplaatst. Bij omdozen bedrukken kan dit dus ook en het kan zelfs met behulp van andere technieken dan alleen inkjet” .
Van Ee doelt hier op het gebruik van rolcodeerapparaten die een bestaande tekst kunnen doorhalen en een nieuwe tekst daarnaast of daaronder kunnen aanbrengen. Dit kan ook met behulp van stempels of door het overschilderen van de tekst met een verf/inktcombinatie. Voor dat doel zijn er handrollers te verkrijgen die de inkt in het handvat in voorraad hebben.
“De beste oplossing is evenwel het ‘block out’-systeem” , zegt de directeur van De Koningh. Met behulp van dit systeem wordt een omdoos namelijk overal waar nodig van een verflaag voorzien, waardoor alle opdrukken onzichtbaar zijn geworden. “De op latexbasis vervaardigde verf tast de kwaliteit van de doos niet aan. Deze wordt er misschien zelfs wel een beetje steviger van. De block out-verf droogt in circa 20 seconden en de doos kan onmiddellijk daarna weer in de opzetmachine ingevoerd worden” .

Sjabloon

Dozen die met een block out-verf behandeld zijn, kunnen van hun nieuwe teksten worden voorzien met behulp van een inkjetprinter of door middel van sjabloneren. “Het opbrengen van nieuwe teksten en afbeeldingen op de block out-verf is heel eenvoudig toe te passen met een inkjetprinter. Deze kan immers geprogrammeerd worden met logo’s en met diverse teksten in diverse afmetingen. Daarmee kan de doos zowel voorafgaand aan een verpakkingsproces als bij gebruik in een gei”ntegreerde produktie- en verpakkingslijn van de nodige opdrukken worden voorzien” .
Handig is echter het sjabloneren. “Het aloude gebruik van sjablonen edrijven

t terug onder de druk van de milieuvoorschriften” , zegt Van Ee. “Voorafgaand aan een verpakkingsstraat kan er gesjabloneerd worden en de wanden van de onbedrukte dozen voorzien worden van een vaste tekst en van een afbeelding. De sjablonen kunnen uiteraard verwisseld worden, hoewel dat niet vaak zal plaatsvinden. Meestal heeft men een sjabloon dat voortdurend dezelfde afbeelding produceert zoals bij voorbeeld het logo van de producent” .

Toekomst

Bij De Koningh voorziet men een grote toekomst voor het block out- systeem en voor het sjabloneren. De milieu-eisen worden immers steeds strenger en niemand kan ongestraft doorgaan kartonnen dozen te produceren die – na slechts e’e’n keer gebruikt te zijn – op de vuilnisbelt belanden. Kartonnen dozen en trays zullen dus in de toekomst teruggenomen worden in plaats van uitgereikt worden aan de consument als eenmalige transportverpakking van zijn boodschappen. Het maakt daarbij niet uit of de doos oorspronkelijk afkomstig is van een bepaalde producent, die hem nu terugkrijgt. Standaardisatie in dozen en in kartonsoorten is wellicht gewenst, maar ook niet eens noodzakelijk.
“Misschien komen er bedrijven die zich gaan specialiseren in het innemen van lege dozen, het behandelen van deze dozen met de block out- methode en het weer aanbieden van behandelde dozen aan de handel” , oppert Van Ee. In ieder geval is duidelijk dat de verpakkende industrie zich niet aan een terugnameplicht en aan hergebruik van kartonnen dozen kan onttrekken: de technologie om de dozen een tweede en zelfs wellicht meerdere levens te geven, is aanwezig.

DE NES

Dozen worden in een inkjet- of rolcodeermachine van opdrukken voorzien. De tekst behoeft geen reclamedoeleinden te dienen, maar is bedoeld om de logistieke medewerkers te informeren over de inhoud van de doos en omtrent zulke zaken als uiterste consumptiedatum. Dergelijke gegevens kunnen heel goed in barcodes worden vervat, maar dat vereist een uitgebreide toepassing van barcodescanners in alle distributiecentra en bij de afnemers.