Veel producenten van verpakte levensmiddelen hebben barcodeprinters aangeschaft en de bijbehorende besturingscomputers of handterminals van programmatuur voorzien om de barcodes te kunnen produceren. De aanschaf van deze machines is over het algemeen een aardige investering, die al gauw in de orde van grootte van fl 20.000,00 ligt. Bovendien is men verplicht een bepaalde (standaard) code te gebruiken, waarvoor ook nog eens moet worden betaald. Zo wordt bij voorbeeld door de Stichting UIC (Uniforme Informatie Code) de EAN-Code uitgegeven. Deze Europese standaard-barcode wordt gebruikt op levensmiddelenverpakkingen en zij kan een behoorlijk aantal gegevens bevatten.
“De EAN-barcode heeft ruimte om de nummercode van de producent te vermelden en zij heeft ruimte voor de gecodeerde artikel- en produktnummers” , vertelt een van de gebruikers van de EAN-code, Hans Hessing in Alkmaar. Deze groentesnijder zorgt er voor dat verse groenten gesneden en gewassen verpakt worden. Hij levert onder meer aan zelfstandige winkeliers, aan supermarktketens en aan grote afnemers zoals cateringbedrijven en luchtvaartmaatschappijen. Hessing voorziet zijn produkten van een sticker waarop niet alleen in klare taal de produktnaam en de uiterste consumptiedatum is vermeld. Op dit etiket komt ook de barcode voor. Maar daar zit nu juist een probleem.

Onvoldoende

“De barcode heeft ruimte voor veel meer gegevens dan alleen voor de codes die ik ter identificatie van mijn bedrijf en van het produkt er in aanbreng” , zegt hij. “Zo kun je er bij voorbeeld heel goed de verkoopprijs van het produkt gecodeerd in onderbrengen en ook gegevens die van belang kunnen zijn voor geautomatiseerd voorraadbeheer en bestellen, zoals de samenstelling van het produkt.” Maar dat gebeurt nou net niet. “Wanneer ik aan een supermarktketen lever die zelf barcodes gebruikt voor het afrekenen aan de kassa, wil het nog wel eens een enkele keer voorkomen dat de afnemer mij vraagt om de verkoopprijs in de barcode op te nemen. Maar meestal wil men dat niet hebben en dus lever ik een barcodesticker waar eigenlijk onvoldoende gebruik van wordt gemaakt. Ik vraag me dan ook wel eens af wat het nut eigenlijk is van de investering in barcode-apparatuur die ik gedaan heb.”
Hessing’s verzuchting blijkt door anderen gedeeld te worden. Bij voorbeeld door de verpakkingsdeskundigen van de groenteveiling Westfriesland Oost en Langedijk in het Noordhollandse Zwaagdijk-Oost. Op de vraag waarom er in het logistieke proces van de veiling eigenlijk geen barcodes gebruikt worden, zegt Hoofd Fustafdeling Hans Valentijn: “Hoewel wij met een tamelijk groot produktassortiment werken van zo’n 250 artikelen en met enige miljoenen verpakkingen per jaar omgaan, vinden wij het gebruik van barcodes nog niet interessant. Voorlopig kunnen wij uit de voeten met het vertrouwde systeem van handgeschreven cijfercodes.” Valentijn duidt er voorts op dat de afnemers zoals de groothandel en de groentesnijders nog nauwelijks barcodes gebruiken. Zeker niet voor zulke zaken als voorraadbeheer en ook niet voor het verkoopgereedmaken van de produkten ten behoeve van de supermarkten of de detailhandel.
“Ik denk dat het een kwestie van concurrentie-overwegingen is dat de meeste groenteverkopers geen prijs op hun verpakte produkten willen laten zetten” , veronderstelt Hessing. “Het kan immers gemakkelijk zijn dat je een bepaalde prijs in je hoofd hebt, maar dat je die soms nog dezelfde dag dat je hem hebt laten coderen, moet veranderen omdat achteraf gezien de concurrent een andere prijs blijkt te voeren. Als je dan als detaillist niet met je prijsvorming meegaat, blijf je natuurlijk wel met je produkt zitten.”

Kassa’s

Maar behalve dat de detailhandel deze reden heeft om nog niet met barcodes te werken, is er de door hen te maken investering in kassa- apparatuur. Uiteraard maakt het een heel verschil of een kassa langs mechanische weg bediend wordt of elektronisch. Ook is het een nog grotere investering voor een winkelier wanneer er een computer-kassa wordt aangeschaft en geinstalleerd, die bovendien over een barcodescanner beschikt. Volgens deskundigen ben je al gauw een tien tot vijftienduizend gulden per kassa kwijt, om nog maar niet te spreken van de kosten van het kassameubel. Want een moderne scankassa bestaat niet alleen uit het infrarode oog en de software die de gegevens naar het beeldscherm van de kassa en naar de bonnenprinter vertaalt, maar ook uit een aanvoergedeelte en uit een plateau waar de klant z’n boodschappen kan verzamelen. De totale kosten van een dergelijk kassameubel worden al gauw op rond de 25 mille geschat.
Toch gaat bij voorbeeld Albert Heijn er steeds meer toe over om dergelijke scankassa’s te installeren. Het voordeel ervan is dat men de verpakkende industrie kan vragen de barcode reeds aan te brengen, waardoor het arbeidsintensieve werk van het ‘prijzen’ van de produkten in de winkel, achterwege kan blijven. Het is ook tijdsbesparend bij de kassa aangezien de medewerkster achter het scanmeubel in razendsnel tempo alle artikelen over het lichtvenster kan voeren en daarmee een kassabon produceert, die nauwkeurig de artikelbenaming en de prijs aangeeft. Foute aanslagen zijn uit den boze en het programmeren van de uitleescomputer met variabele gegevens inzake reclameprijzen en dergelijke is ook vrij gemakkelijk uit te voeren.
De reden dat de winkelketens met de scankassa in zee gaan, stoelt voornamelijk op de goede ervaringen die andere branches met barcodekassa’s hebben opgedaan. In de textieldetailhandel is bij voorbeeld gebleken dat zowel het afrekenen met de klant sneller en foutloos gaat en ook het bijhouden van de voorraad in de winkel. De gegevens die door de kassa worden afgelezen van de barcode kunnen namelijk door de computerprogramma’s worden omgezet in gegevens met betrekking tot voorraadbeheer en het bijhouden van bestelniveaus.

Gelijk

“Het zou eigenlijk wel prettig zijn wanneer de levensmiddelen- detaillisten ook zouden overschakelen op zo’n systeem” , filosofeert Hessing. Volgens barcodespecialisten heeft hij gelijk. Hij kan in zo’n geval bij voorbeeld volstaan met het dagelijks oproepen van zijn klanten per computer. Hij kan door middel van de gestandaardiseerde programmatuur nagaan of de computers van z’n klanten aan de hand van de door de kassa als ‘verkocht’ geregistreerde verbruikscijfers nieuwe voorraad nodig hebben. Daar kan hij dan z’n produktieplanning op afstemmen. Maar ook kan hij desgewenst door middel van de uitwisseling van gegevens per computer nagaan welke de verkoopprijs is die de afnemer in de barcode-van-vandaag wil hebben. “Als het nog eens zover komt, geloof ik dat ik er toch goed aan heb gedaan om de barcode-apparatuur ullen

te schaffen en mijn jaarlijkse bijdrage aan de Stichting UIC te blijven betalen” , verzucht Hessing tot slot.
Er gloort overigens hoop voor de verpakkende producenten van levensmiddelen. Door een van de groothandels, Schuitema, wordt overgegaan tot de invoering van barcodes ten behoeve van het doen van bestellingen door de supermarkten bij de groothandel. Daarbij zal dit concern de deelnemende winkeliers (Spar voordeelmarkt, C1000, Kopak en Casper) helpen en begeleiden bij de installatie en het opleiden van het winkelpersoneel. Voorlopig gebruikt Schuitema de barcode echter ten behoeve van voorraadbeheer en daarmee verbetering van de inkoopcommunicatiestructuur bij de winkels. Mocht deze operatie echter alsnog ook tot massale invoering van scankassa’s leiden, dan zullen inderdaad de investeringen bij de verpakkende industrie hun geld gaan opbrengen.

DE NES

Veel producenten van verpakte levensmiddelen plaatsen tegenwoordig een barcode op hun produkten. Zolang het zogeheten A-merken betreft met een vastgestelde verkoopprijs, is dit geen probleem. Gaat het echter om dagverse produkten met een dagelijks wisselende prijs, dan blijken veel detaillisten er geen prijs op te stellen dat de barcode de verkoopprijs bevat. Met als gevolg dat het coderen van het produkt eigenlijk nauwelijks zinvol is. En bovendien zijn er nog maar weinig winkels waar een scankassa het prijzen van produkten en de lange rijen klanten aan de kassa overbodig maakt. (Foto: Ben Salome/Nieuwsblad Transport)