Door de aankoop van HES ontstaat in de Nederlandse havens een bijna-monopolie in de overslag van granen, kolen en fosfaten. Interstevedoring was altijd de belangrijkste concurrent in Rotterdam van GEM en Frans Swarttouw. Als ‘onafhankelijke’ bedrijven in deze sector blijven nu alleen Ertsoverslag Europoort CV (EECV) en EMO/EKOM over. De eerste werkt echter alleen als ‘dedicated terminal’ voor zijn eigen aandeelhouders, de Duitse staalindustrie, in de andere heeft Frans Swarttouw weer een belang van 42 procent.
Dit belang komt bovendien waarschijnlijk ook volledig onder controle van HES Beheer. De andere aandeelhouder in Frans Swarttouw, Internatio-Muller, wil zijn participatie in dit bedrijf namelijk afstoten. HES Beheer heeft al laten weten hierover met Internatio in onderhandeling te zijn. De transactie zal volgens HES binnenkort worden afgerond, waarna Frans Swarttouw en GEM – die al met elkaar praten over de integratie van de stafdiensten – in European Bulk Service worden ondergebracht.
Frans Swarttouw slaat alleen kolen over als onderaannemer van de EMO. In het kader van de overdracht van de gloednieuwe diepwaterterminal van Frans Swarttouw aan EMO, in ruil voor een verhoging van het aandelenpakket in dat bedrijf van 30 naar 42 procent, werd vastgelegd dat Frans Swarttouw niet meer op de kolenmarkt mocht acquireren.

Strijd

De overname van Interstevedoring moet voor HES-topman drs P.H. van der Vorm behalve een zakelijk ook een persoonlijke triomf zijn. Zijn verhouding met Einzelganger Rijsdijk van Interstevedoring was op zijn zachtst gezegd niet goed te noemen. Zo liep vorig jaar nog de poging van Interstevedoring om Frans Swarttouw en GEM te kopen van HES Beheer (daarbij gesteund door HAL Invest, de investeringsmaatschappij van de voormalige Holland Amerika Lijn) stuk op de persoonlijke tegenstellingen tussen Rijsdijk en Van der Vorm.
Volgens CNV-bestuurder C. van der Knaap was dat de druppel die voor Rijsdijk de emmer deed overlopen. Uit pure frustratie over zoveel tegenwerking en het gebrek aan erkenning door het Gemeentelijk Havenbedrijf, greep hij toen terug op de andere mogelijkheid: zich uit laten kopen. HES Beheer had eerder immers ook al een bod uitgebracht op Interstevedoring. Het ging destijds om een bedrag van tussen de 100 en 120 miljoen gulden.
Officieel wordt overigens volgehouden dat Rijsdijk alleen verkoopt omdat hij geen vaste lokatie aan de wal kon krijgen in Rotterdam. Interstevedoring heeft daar al jaren om gevraagd, maar kreeg van het Gemeentelijk Havenbedrijf van Rotterdam nooit een aanbod dat Rijsdijk kon of wilde accepteren. Ook de eerdere poging van Interstevedoring om onderdelen van HES Beheer over te nemen, paste in het streven van Rijsdijk om aan land te komen.
Verschillende klanten van Interstevedoring bevestigen dat Rijsdijk het nu gewoon heeft opgegeven, terwijl hij er tegelijkertijd toch voor zorgt dat zijn geesteskind over installaties aan de wal kan beschikken. Rijsdijk zelf, die een concurrentiebeding heeft getekend waarin hij belooft niet meer actief te zijn als stuwadoor in Noordwest-Europa, was gisteren overigens onvindbaar. Zakenvrienden van hem hielden het er op dat hij het emotioneel niet aan zou kunnen om commentaar te geven op de kwestie.

Ambivalent

Op initiatief van het Gemeentelijk Havenbedrijf en de vakbonden vinden al sinds vorig jaar besprekingen plaats om tot een samenwerking of bundeling van de massagoedbedrijven te komen. Dat lijkt nu te worden gerealiseerd. Toch zegt CNV-bestuurder Van der Knaap een ambivalente houding te hebben tegenover de overname. “Aan de ene kant vind ik het een goede zaak. We zijn nu af van de ongezonde concurrentie en de erosie van de tarieven, die de rendementen en de werkgelegenheid van de bedrijven in gevaar brachten. Aan de andere kant vind ik het treurig dat er in Rotterdam blijkbaar geen ruimte is voor twee bedrijven, die op een gezonde manier met elkaar concurreren” , aldus Van der Knaap.
FNV-bestuurder K. van der Linden zegt in een eerste reactie de overname ‘gedeeltelijk positief’ te vinden. “Het is een goede zaak dat er nu samenwerking komt en dat aan de neergaande spiraal van de tarieven een einde komt. Maar de gevolgen voor de werkgelegenheid zijn nog niet duidelijk.” Van der Linden vreest dat de werkgelegenheid bij de OBA (145 man) op de tocht kan komen te staan. Dat zou gebeuren als de kolen die nu in Amsterdam worden overgeslagen door HES, naar de EMO worden gehaald en als het overslagpakket van granen en derivaten dat door Rijsdijk uit Rotterdam is weggehaald, terugkomt bij de GEM. HES Beheer heeft de bonden al trachten gerust te stellen door mee te delen dat de overname niet zal leiden tot gedwongen ontslagen.
Sommige klanten van Interstevedoring en de EMO denken zelfs dat de overname tot meer werk bij OBA kan leiden. Zij denken dat OBA zal gaan fungeren als overflowterminal voor Rotterdam en dat er juist meer schepen naar Amsterdam gedirigeerd zullen worden. “Je kunt beter in twee havens vijf gulden verdienen, dan in een haven tien en in de andere nul” , aldus B. Lagendijk van Wagenborg-Lagendijk, ladingagent voor verschillende grote kolenim- en – exporteurs.
Hij meent dat het Gemeentelijk Havenbedrijf in Rotterdam er wel spijt van zal hebben dat men nooit een geschikte lokatie voor Interstevedoring heeft kunnen vinden. “Ten eerste omdat een monopolie de naam van Rotterdam niet ten goede komt en ten tweede omdat de inkomsten uit havengelden zullen dalen wanneer er meer schepen naar Amsterdam gaan.”

Vervolg op pagina 3: Nog voldoende alternatieven voor ontvangers massagoed

Door Chris Klaassen

– De Gemini 4, een van de drijvende kranen waarmee Interstevedoring in Rotterdam werkt. (Foto: Marius van der Heijden)