Dus wie weet: aan onderwerpen geen gebrek. Over Oost-Europa hebben we het nog niet gehad, over de laatste stand bij de Edi-ontwikkeling evenmin.
Noch over de verwachte invloed van het Rhein-Main-Donaukanaal of over de intenties van het Rotterdamse Interne Logistiek projekt. Niet over de invloed van de overheden op de zeehavenpolitiek of het Europese beleid terzake en niet, althans niet op een indringende manier, over de Wet Geluidshinder.
Evenmin over de zich wijzigende rolpatronen in de haven en over de manier waarop de acquisitie – dit is dus iets anders dan de promotion – voor lading en haven verloopt.
Dit laatste artikel in de serie wordt gebruikt voor een – licht historische en voor het overige actuele – beschouwing van de taak en functie van de Havenondernemersvereniging SVZ in de Rotterdamse Havengemeenschap. Voor het moment wordt de (trouwe) lezer bedankt voor zijn geduld.

Architect
Zonder overdrijving kan worden gezegd dat de SVZ de Rotterdamse Haven in belangrijke mate aan zijn organisatorische infrastructuur geholpen heeft. De bedrijfsgezondheidszorg (RBGD), de pensioenvoorziening (PVH), opleiding en vorming (STO en STC), de beveiligingsdienst voor de haven (HBD), de pool voor havenwerknemers (SHB), de promotie van de haven (Stichting Havenbelangen) en ransport

entere voorbeelden als de gezamenlijke inkoop van spoorwegtarieven (Netrail), de bedrijfsmilieuzorg (BMDH) en de Stichting Bevordering Edi-Gebruik in de Rotterdams Haven, het zijn alle voorbeelden van door de SVZ aangezwengelde activiteiten.
Ze leveren de haven een min of meer compleet dienstverleningspakket, c.q. brengen, daar waar dit voor de ontwikkeling van de haven nodig is, activiteiten zo snel mogelijkheid tot wasdom. In een vroeg stadium is de SVZ al met het decentraliseren van activiteiten begonnen. Had ze dat niet gedaan, dan zou de SVZ vandaag de dag een van de grotere werkgevers van de Rotterdamse haven zijn geweest.
Voor de beweeglijkheid van de hedendaagse SVZ is het een uitstekende zaak dat die decentralisatie wel heeft plaatsgevonden en zelfs meer dan dat. Enige jaren geleden vond bij de SVZ een opsplitsing plaats in de ondernemers- en werkgeversactiviteiten: Havenondernemers- en Havenwerkgeversvereniging SVZ, respectievelijk HOV-SVZ en HWV- SVZ. Het fijne onderscheid zal menigeen ontgaan, maar het komt erop neer dat HWV-SVZ optreedt als sociale partner van de vakbonden en de HOV-SVZ als economische belangenbehartiger.
Die splitsing doet niet alleen enigszins kunstmatig aan, ze is het ook. Voor het moment levert ze evenwel een uiterst werkbare situatie op, waarbij vooral de HOV ontlast is van de een- of tweejaarlijkse CAO-besognes en van de sociale perikelen van alledag en zich voor deze tot op zekere hoogte ongrijpbaar kan maken. Daar staat tegenover dat er volle concentratie op de economische en strategische ontwikkelingsaspecten van de haven mogelijk is.

Missie en functies
Met de laatste zin van de vorige alinea is de taak van HOV- SVZ min of meer gedefinieerd. Het activiteitenpakket dat in dienst van deze doelstellingen wordt gehanteerd, ziet er, ontleed naar functies, als volgt uit: – Signaleringsfunctie. Het tijdig onderkennen van trends in de voor de havenfunctie van belang zijnde economische machtsverhoudingen, het transport- en distributiegebeuren, in de vervoerspolitiek, enz. De verworven inzichten kunnen dienstbaar worden gemaakt aan de informatie aan de leden of ter voeding van projecten of beleidsadviezen dienen. Voeding van ‘het systeem’ komt, afgezien van externe expertise, uit bestudering van rapporten en documenten en uit kennisvergaring uit de overlegcircuits.
– Vertegenwoordigingsfunctie. Het vertegenwoordigen van de belangen van het Havenbedrijfsleven in die gremia waar de Haven ter discussie staat of haventhema’s aan de orde zijn, de Nationale Havenraad, Nederland Distributieland en vele andere instanties.
– Sparring partner-functie. Het functioneren als actieve gesprekspartner voor die personen en instanties die rechtstreeks met de (toekomst van de) haven bezig zijn, zoals het GHR, de Havenwethouder, voor toepasselijke thema’s de centrale overheid, enz. Vooral met het GHR doet de behoefte aan gestruktureerd overleg zich gevoelen. Zie het eerder gepubliceerde: ‘Bestuur, Struktuur en Cultuur en een Strategisch Platform voor de Haven’. Hier zal HOV-SVZ zich als gerespecteerde gesprekspartner moeten manifesteren! – Katalysator-functie. Het uit de achterban naar boven halen wat daar aan meningen over de (toekomst van de) haven leeft. Het leiden en richting geven aan denkprocessen waarbij het commitment van de leden onmisbaar is. Bij dit aspect gaat het erom individuele problemen van en denkbeelden bij de leden te ‘veralgemenen’ en tot strategische uitgangspunten uit te bouwen. De invulling van deze functie vereist een belangrijk stuk management: het ‘ophalen’ van meningen en het ‘bundelen’ daarvan tot visie gaat niet vanzelf.
– Aanjaagfunctie. Het op gang brengen van voor de Haven wenselijke activiteiten. Voorbeelden: zie het voorgaande. De HOV-SVZ verkeert hierbij in een stimulerende rol ten opzichte van anderen. Dit soort activiteiten biedt de HOV-SVZ eerste klas image-versterkers. Ze vergen echter creatieve denkkracht! – Dienstverleningsfunctie. Van oudsher een der taken van de SVZ. In het verleden verrichte dienstverlening werd veelal verzelfstandigd. Op dit moment beperkt de dienstverlening zich praktisch tot het verstrekken van informatie. Dienstverlening geeft een grote binding met en herkenbaarheid bij de leden.
– Bemiddelings/Overkoepelingsfunctie. Deze activiteit houdt verband met de typische structuur van het bedrijfsleven in de Rotterdamse Haven. Enerzijds zijn er de grote en grotere bedrijven, die nogal wat gewicht in de schaal leggen bij de herinrichting van de ‘haven op weg naar de toekomst’ en anderzijds de talrijke kleinere bedrijven, die vaak de ‘smeerolie’ voor een goed functionerende haven blijken. Wederzijds begrip voor elkaars positie is niet altijd op voorhand gegeven. De HOV-SVZ dient dit begrip te bevorderen. Tevens is sprake van een overkoepelende struktuur, doordat de HOV-SVZ (= collectief belang) een aantal ledenverenigingen (= groepsbelang) bundelt. Eenheid van beleid op daarvoor in aanmerking komende terreinen is daardoor een zorgpunt.
– Promotiefunctie. Het promoten van de Haven in Nederland, Europa en de rest van de wereld. Deze functie is uitbesteed aan de Stichting Havenbelangen. Door personele unie directie HOV-SVZ/Voorzitterschap Stichting Havenbelangen is er op praktische wijze ‘eenheid van beleid’ te realiseren. Onlangs nog werden de doelstellingen van de Stichting Havenbelangen in de notitie ‘Kernpunten van het Beleid’ aangescherpt.
De onderwerpen waar deze functies betrekking op hebben zijn evenzeer talrijk. Ze varieren van de Betuwelijn tot de Duitse spoortarieven, van de zorg voor de ontwikkeling van Edi in de haven tot het RIL-project. Van het hanteerbaar maken van kwaliteitszorg tot het inwassen van strategische toekomstbeelden. Een uitputtende opsomming blijft u hier bespaard.

Het netwerk
Het inhoud geven aan uitoefenen van boven weergegeven functies vereist toegang tot en aanspreekbaarheid van een uitgebreid netwerk van relaties. HOV-SVZ heeft deze toegang. Er is in Nederland geen instantie van enige beduidendheid in de vervoerssector waar ze niet in vertegenwoordigd is. Het is een ‘taaie’ bezigheid. Het nut van deze instellingen varieert. Daarover wordt hier geen oordeel gegeven. HOV klaart hier de klus voor haar leden; die kunnen zodoende aan het eigen karwei blijven.

Prioriteiten
Uit het vorenstaande laat zich voor de HOV-SVZ een soort prioriteitenlijstje construeren van die dingen die in het beleid en de uitvoering extra aandacht vragen. Dat ziet er dan als volgt uit: – Versterking van de boodschap: ‘inhoudelijkheid’ als produkt! De voornaamste actie vloeit vanzelfsprekend voort uit het inhoud geven aan de hiervoor aangegeven ‘ondernemingsfuncties’. Veel daarvan is lopend bedrijf, dat met grotere intensiteit moet worden bedreven. Hier en daar is een belangrijk stuk aanscherping nodig. De HOV-SVZ zal door de omgeving worden beoordeeld op zijn ‘inhoudelijke bijdrage aan de discussie’. Deze inhoudelijkheid levert het fundament voor vele van de boven omschreven activiteiten (= invulling van de funkties). Vanzelfsprekend als lopend proces omdat er simpelweg een iteratief proces met het Rotterdamse en (inter)nationale netwerk van relaties ontstaat.
– Het managen van de achterban en intensievere omgang met de leden. De structuur van de belangenbehartiging in de Rotterdamse Haven is voor een groot deel gebaseerd op samenwerking tussen categorale organisaties. De HOV-SVZ overkoepelt met een relatief klein apparaat een aantal andere ledenorganisaties. Wat er van HOV-SVZ verlangd wordt, is tot op zekere hoogte ‘l’art de grouper les interets’. Draagvlak vinden voor veranderingen en aanpassingen wordt hiermee tot managementstaak. Andersom wordt het de kunst de leden zoveel mogelijk zelf initiatieven te laten aandragen en moet er in de relatie met de leden moet meer warm bloed vloeien.
– Grotere herkenbaarheid naar ‘binnen’ en naar ‘buiten’. Het aspect van de aantrekkings- en zeggingskracht van de HOV-SVZ is een voortdurende aandachtvrager. De kwaliteit van het (voort-)bestaan van de vereniging – florerend of vegeterend – hangt ermee samen. Het vraagt om optimale zingeving aan het activiteitenprogramma en om een voortdurende communicatie over dit programma met de achterban (interne relatiekring) en met de buitenwereld (externe relatiekring). Iedere aansprekende activiteit ‘buiten’ levert op zijn beurt ‘cognitieve resonantie’, herkennende bevestiging naar binnen op; dat is een wisselwerking.

) Drs. H.W.H. Welters is directeur van de Havenondernemersvereniging SVZ in Rotterdam.

Drs. H.W.H. Welters