Janet Napolitano. Met zo'n naam zou je aria's kunnen laten galmen in uitverkochte operagebouwen of een hoofdrol kunnen opeisen in The Godfather 4. Napolitano zou echter wel eens een ovationeel applaus kunnen gaan krijgen van een heel ander soort publiek: de internationale goederenvervoersector.
De 51-jarige Democrate is in het kabinet van de Amerikaanse president Barack Obama de nieuwe minister van binnenlandse veiligheid, een functie die in het leven werd geroepen na 9/11 en die tot nu toe werd vervuld door de Republikeinen Tom Ridge en Michael Chertoff. Haar nieuwe functie brengt onder andere met zich mee dat ze uitvoer zal moeten geven aan de Amerikaanse plannen voor het 100 procent laten scannen van containerlading.
Napolitano, privé overigens wel degelijk een groot liefhebster van opera en film en bovendien een fanatiek bergbeklimmer, heeft - in schriftelijke antwoorden op vragen van een Amerikaanse senaatscommissie - al laten blijken een kritische houding aan te nemen tegenover de Amerikaanse scanwet, de twee jaar geleden aangenomen wet waarin staat dat vanaf 2012 in de Amerikaanse havens alleen nog containers welkom zijn die in de buitenlandse haven van vertrek een elektronische veiligheidsscan hebben ondergaan.
De nieuwe minister heeft aangegeven opnieuw te willen bekijken of de beoogde ‘totaalscan' wel nuttig, haalbaar en betaalbaar is. ‘Veilig containervervoer betekent het beveiligen van wereldwijde logistieke ketens, niet alleen het beveiligen van havens', stelt ze. De deadline van 2012, het jaar waarin volgens de huidige plannen het 100 pro- cent scannen zou moeten zijn ingevoerd, wordt volgens Napolitano ‘op basis van wat we nu weten moeilijk haalbaar'.
Napolitano lijkt dus op hetzelfde standpunt te staan als haar voorganger Chertoff. Die wees er ook herhaaldelijk op dat de scanplannen die door het Amerikaanse congres waren uitgestippeld, in de praktijk moeilijk uitvoerbaar zijn. Chertoff kwam daardoor vorig jaar stevig in aanvaring met het congres. ‘Waaraan denkt u de autoriteit te ontlenen die u deed besluiten om het congresmandaat voor het 100 procent scannen te negeren?', zo vroeg het congres hem korzelig.
Dat de discussie over het 100 procent scannen in zo'n ruzieachtige sfeer gevoerd werd, kwam doordat de transportbeveiliging onderwerp was geworden van een politieke strijd tussen Democraten en Republikeinen. De Democraten stelden zich op het standpunt, dat de Republikeinen niet genoeg deden om de Amerikaanse havens te beveiligen tegen terroristen en bedachten daarom dat containerlading 100 procent gescand zou moeten gaan worden. Toen de Democraten na een tussentijdse verkiezing de meerderheid in het Congres verwierven, zagen ze de kans schoon om de Scanwet in te voeren, waarna Chertoff en president Bush met frisse tegenzin uitvoer moesten gaan geven aan de plannen. Tot de vele Democratische senatoren die twee jaar geleden voor de Scanwet stemden, behoorde ook Barack Obama. In oktober, twee weken voordat hij de presidentsverkiezingen won, bevestigde Obama nog eens dat hij achter het 100 procent scannen staat. ‘Mijn antecedenten zijn wat dat betreft duidelijk.'
Met een door Democraten gedomineerd Amerikaans congres en een Democratische president aan het roer, leek het 100 procent scannen onafwendbaar geworden. Dit tot leedwezen van de internationale gemeenschap, want van verladersorganisaties tot de Wereldhandelsorganisatie en van de Europese Unie tot China; iedereen is bang dat de Amerikaanse eis om elke container te scannen, de handel fors kan gaan belemmeren.
Proeven die tot nu toe met het 100 procent scannen zijn gehouden, lijken er alleen maar op te wijzen dat die angst gegrond is. Kort voordat hij afzwaaide als minister bracht Chertoff nog informatie naar buiten over proeven met 100 procent scannen die de Amerikaanse douane heeft gehouden in samenwerking met enkele buitenlandse havens. De grootste pilot in de haven van Singapore werd inmiddels gestaakt omdat het scannen het vrachtvervoer te zeer bleek te vertragen. Er zijn nieuwe technologische ontwikkelingen nodig, wil je containers stuk voor stuk scannen zonder de logistiek te vertragen, aldus Chertoff.
Een pilot in Pusan (Zuid-Korea), om nog een voorbeeld te noemen, werd verhinderd door de Koreaanse truckersvakbond, die het om gezondheidsredenen niet zag zitten dat de vrachtwagenchauffeurs dagelijks door detectiepoorten zouden moeten rijden. Ook in andere pilothavens, waaronder Southampton en Hongkong, verliepen de proeven allesbehalve gesmeerd.
Hoewel de kritische kanttekeningen van Chertoff aan het Amerikaanse congres niet besteed waren, lijkt Napolitano dus wel gealarmeerd te zijn door de rapporten die ze bij haar aantreden op haar bureau heeft aangetroffen. Hoewel de grote baas, Obama, in het openbaar tot nu toe steeds een pleitbezorger van de scanplannen is geweest, zou de kritische blik van Napolitano misschien toch de doodsteek voor het 100 procent scannen kunnen worden.
Nieuw beleid dat daarvoor in de plaats zou kunnen komen, zou zich kunnen toespitsen op een betere uitwisseling van ladinggegevens tussen de Amerikanen en hun handelspartners. Niet langer een eenrichtingsstroom dus van gegevens die handelspartners moeten verstrekken aan de VS, maar meer samenwerking op basis van gelijkheid, iets wat zou passen in de Obama-boodschap van het herstellen van internationale betrekkingen.
Een analyse van terrorismeexpert Yonah Alexander in de Washington Times van 1 februari wijst al in deze richting. Politici roepen bij bedreiging van de maritieme veiligheid al gauw om meer geld, meer douane en meer troepen, aldus Alexander, terwijl ‘de realiteit is dat dit alles het risico om ten prooi te vallen aan een asymmetrische bedreiging niet drastisch verkleint'. Informatie over verdachte schepen moet je meer met elkaar delen, niet alleen als die schepen een Amerikaanse haven aandoen, maar ook als ze een haven van een buitenlandse bondgenoot aanlopen, betoogt Alexander.