Kamervragen over beëindiging controles containergassen

De Tweede Kamer wil van staatssecretaris Joop Atsma (Infrastructuur en Milieu) weten waarom hij de extra controles op giftige gassen in zeecontainers wil beëindigen.

Atsma schreef onlangs aan de Kamer dat hij de actie Tegengas, waarbij afgelopen jaren steekproefsgewijs zo’n duizend zeecontainers per jaar in de Nederlandse havens werden gecontroleerd op de aanwezigheid van giftige gassen, wil stopzetten en voortaan wil vertrouwen op ‘de reguliere controleactiviteiten van de betrokken diensten'. De staatssecretaris bedoelt daarmee de activiteiten van de Inspectie Verkeer en Waterstaat en de Douane.

Vooral de SP, verantwoordelijk voor 20 van de 22 Kamervragen die Atsma over zijn plannen heeft gekregen, zet grote vraagtekens bij de bedoelingen van de staatssecretaris. Atsma heeft het onderwerp volgens Patrick van Lunteren, fractiemedewerker van de SP Tweede Kamerfractie, eind maart snel willen afdoen in het Algemeen Overleg Externe veiligheid en gevaarlijke stoffen, maar de SP stak daar een stokje voor. Van Lunteren: "Atsma had het op de agenda van dat overleg gezet terwijl we ons er amper op hadden kunnen voorbereiden. Een slim kunstje van Atsma, maar de Kamer bepaalt zijn eigen agenda. We willen eerst wel eens weten wat de staatssecretaris nou eigenlijk precies van plan is."’ Atsma zou binnen enkele weken op de Kamervragen moeten reageren. Van Lunteren: "Het liefst zouden we dit onderwerp nog voor de zomer afkaarten. Het is een belangrijk dossier voor onze partij."

De actie Tegengas werd door het vorige kabinet in het leven geroepen op aandringen van SP’er Remi Poppe en PvdA-er Jan Boelhouwer. Poppe, die na de vorige verkiezingen afscheid nam van de Tweede Kamer, heeft de strijd tegen de containergassen overgedragen aan SP-Tweede Kamerlid Paulus Jansen, ondersteund door Van Lunteren.

De SP wil onder meer van Atsma weten in hoeverre er bij die ‘reguliere controleactiviteiten’ nog specifiek aandacht zal zijn voor containergassen. Van Lunteren: "In het verleden selecteerde VROM Inspectie twee- à driehonderd containers voor gasmetingen, daarna kreeg VROM een belangrijke rol in de actie Tegengas. In de plannen van Atsma lijkt deze inspectiedienst ineens helemaal buiten de boot te vallen. De samenwerking tussen de diverse Nederlandse inspectiediensten, die met de actie Tussengas werd geregeld, lijkt straks ook van de baan." De SP is bang dat alle diensten zich straks weer op hun hoofdtaak richten - zoals de douane op het opsporen van smokkelwaar en de Voedsel en Waren Autoriteit op voedselveiligheid - en de containergassen dan voortaan over het hoofd zien.

De SP heeft het idee dat het dossier containergassen straks volledig wordt toevertrouwd aan het bedrijfsleven. Het Platform Gassen in Containers, waarin onder meer verladersorganisatie EVO en Transport en Logistiek Nederland zitten, zijn de laatste hand aan het leggen aan een protocol waarin staat hoe bedrijven moeten omgaan met het probleem. Van Lunteren: "Maar of de bedrijven daadwerkelijk netjes werken, daar gaat de overheid niet op controleren. Je bent als bedrijf straks helemaal klaar als je een handboek in de kast hebt liggen."

De motie Poppe/Boelhouwer waarmee de (vorige) Tweede Kamer de actie Tegengas afdwong, had drie doelen die alle drie niet zijn verwezenlijkt, zegt Van Lunteren. ‘Er moest een schokgolf door China gaan, waar afzenders die gascontainers op het schip zetten. Er moest wettelijk geregeld worden dat containers met gas in de Nederlandse havens konden worden tegengehouden. En de overheid moest regelen dat bedrijven containers ontgassen. Het heeft allemaal niet het gewenste resultaat gehad.’

De eerste van de 22 Kamervragen, bezorgd van toon, is waarom Atsma "spreekt van beheersing van risico’s rond gegaste containers in plaats van het voorkomen van risico’s?"’

De staatssecretaris schreef in zijn brief over containergassen aan de Tweede Kamer half maart dat "alle aandacht voor de problematiek vanuit de overheid, het Platform en individuele bedrijven concreet heeft geleid tot een duidelijke toename van het aantal bedrijven dat op een verantwoorde wijze omgaat met containers." Atsma stelde ervan overtuigd te zijn dat "de sector wakker is geschud en de problematiek aanpakt".

Rapporten van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) en VROM Inspectie, die Atsma bij zijn brief meestuurde, geven weer wat meer inzicht in de aard van de problematiek. Zo wordt uit het rapport van VROM Inspectie (over de actie Tegengas van 2010) duidelijk dat het actief begassen van containers met bestrijdingsmiddelen in afnemende mate het probleem is. Van de 1007 containers die vorig jaar in het kader van de actie Tegengas werden gecontroleerd, bleken er 115 te veel gevaarlijk gas te bevatten. Daarvan waren er 7 actief begast met een bestrijdingsmiddel. De gassen die in de andere 108 containers werden aangetroffen, waren allemaal afkomstig uit de lading die in de containers vervoerd werd. De VROM-statistieken bevestigen dat ladingen met schoenen daarbij verreweg het vaakst de boosdoener zijn. Een zorgwekkend feitje is dat in de containers die actief begast waren met bestrijdingsmiddelen, relatief veel levensmiddelen zaten.

Het andere rapport, van RIVM, vergeleek alle bekende meetcampagnes van gegaste containers die tot 2010 zijn gehouden met elkaar. Het instituut concludeert dat door de jaren heen in 1,5 tot 5% van de containers de gassingsmiddelen methylbromide, fosfine en chloorpicrine zaten. En in 5 tot 8% van de containers zat te veel 1,2-dichloorethaan, benzeen en tolueen (dampen uit producten). Daarmee komt het totaalpercentage van containers waar iets mis mee was, op 7 tot 13%. Formaldehyde, ook een gas waarvan wordt aangenomen dat die te vaak in zeecontainers hangt, is daarin echter niet meegerekend. Voor formaldehyde zijn volgens RIVM onvoldoende betrouwbare metingen; de resultaten van de metingen lopen bij dit gas zeer uiteen.