Er zijn maar weinig steden in Europa waar zoveel splinternieuwe dure bolides rondrijden. De nieuwste Mercedessen, BMW's, Hummers en zelfs limousines staan vast in de files rondom en in de hoofdstad Kiev. Oekraïne, zo wordt verteld, heeft 1800 dollarmiljonairs. De rijkste man, Rinat Achmetov, bezit volgens het Amerikaanse tijdschrift Forbes 1,7 miljard dollar. Daar kun je gemakkelijk een nieuwe Jaguar van kopen.
Het voormalige Sovjetland is aan het groeien en niet zo'n beetje ook. In 2007 was de economische groei 6,9 procent, hoger dan Polen (6,5) en de nieuwe Europese lidstaten Roemenië (5,9) en Bulgarije (6,1). De enorme spurt lijkt alles te maken te hebben met de nieuwe prowesterse politiek van president Viktor Joestjsenko en premier Julia Timoshenko. Tot aan 2004 was de voormalige Sovjetrepubliek in handen van Leonid Koetsjma, een potentaat die met ijzeren hand regeerde. Oekraïne liet op economisch, militair en politiek gebied de oren hangen naar Rusland. Westerlingen moesten soms halsbrekende toeren uithalen om - op tijd - een visum te bemachtigen. In 2004 hadden de Oekraïners genoeg van de censuur en de politieke repressie. Toen bleek dat de potentiële opvolger van Koetjsma - Viktor Janoekovitsj - tijdens de presidentsverkiezingen met de stemmen had geknoeid, gingen aanhangers van zijn opponent, Viktor Joestsjenko massaal de straat op, zwaaiend met oranje vlaggen, op hun revers een oranje lintje. Door deze Oranjerevolutie kwamen er eerlijke presidentsverkiezingen, waarbij Joestsjenko won. Sindsdien kijkt de Oekraïense regering naar het westen. De visumplicht voor burgers uit de Europese Unie is inmiddels afgeschaft. Het land heeft aangegeven lid te willen worden van die Europese Unie. En al gelooft niemand echt dat Oekraïne er binnen tien jaar bijkomt, het geeft een fikse stimulans om te hervormen. Oekraïne heeft inmiddels de overeenkomst voor het lidmaatschap van de Wereld Handels Organisatie getekend. ‘Oekraïne werkt hard aan Europeanisering', zegt Volodimir Sjstjelkoenov, president van de Oekraïense International Chamber of Commerce, (ICC Oekraïne).
Hij is professor in de economische wetenschappen en de hoogste baas van deze officieel onafhankelijke organisatie die de internationale belangen van het Oekraïense bedrijfsleven behartigt. Hij houdt kantoor in één van de chicste straten van Kiev. Aan de muur hangt een portret van president Viktor Joesjstjenko. Als het aan Sjstjelkoenov ligt, doet Oekraïne er alles aan om zo snel mogelijk lid te worden van de Europese Unie. Zijn organisatie zet vooral in op zware en lichte industrie, de dienstensector, het verzekeringswezen en de bankensector. Als het gaat om transport en logistiek zoekt het Oekraïense ICC vooral contact met die landen die geïnteresseerd zijn in de ontwikkeling van de drie transportcorridors die door Oekraïne lopen. ‘En we maken ons sterk voor het aansluiten van Oekraïne bij de Europese regelgeving. Dat scheelt een hoop tijd bij het afhandelen van documenten bij de grens, bijvoorbeeld.' Natuurlijk zijn er nog een hoop hindernissen, erkent Sjtsjelkoenov. ‘Probleem nummer één op transportgebied is de gebrekkige staat van de wegen.' Inderdaad, iedereen die Oekraïne doorkruist, kan het niet ontgaan. Rond Kiev is het nog enigszins te doen, maar vooral rond en richting de kleinere steden is het hotsen en botsen geblazen. In Slovjansk bijvoorbeeld, een onbeduidend stadje van circa 20.000 inwoners in OostOekraïne zijn de wegen zo belabberd dat je er na een fikse plensbui beter met een amfibievoertuig overheen kunt rijden. Maar Sjstjelkoenov is optimistisch: ‘Het verbeteren van de infrastructuur heeft - vooral met het oog op het EK in 2012 - nu prioriteit bij de regering. Er komen steeds meer nieuwe wegen en wordt gewerkt aan verbetering van de bestaande wegen. Zo wordt er op ons initiatief geëxperimenteerd met nieuw asfalt, dat ook nog goed berijdbaar is bij een temperatuur van minus 30 graden.'
Een tweede probleem is minder snel op te lossen. Sjtsjtelkoenov noemt het ‘het probleem van stabilisering en transparantie als het gaat om het inschrijven op concessies'. Wat hij bedoelt is de enorme corruptie die Oekraïne kenmerkt, vooral daar waar overheid en het zakenleven samenkomen. Het land stond in 2007 samen met landen als Benin en Mali op plaats 118 in de Corruption Perceptions Index van corruptiewaakhond Transparency International. Minstens veertig plaatsen onder landen als Roemenië en Bulgarije, die op dit gebied toch ook geen beste naam hebben. Het geeft Oekraïne een bijzonder slecht imago, meent Aleksandr Sjoelman, sinds 2006 hoofdredacteur van het tijdschrift Logistics, volgens kenners het enige onafhankelijke journalistieke blad over transport en logistiek in Oekraïne. Vooral het aannemen van steekpenningen bij de grenzen is schering en inslag, meent hij. Het is volgens hem een belangrijke reden dat transportbedrijven wegblijven uit Oekraïne of het na een tijdje voor gezien houden. ‘Ik kan daar tal van voorbeelden van geven.'
Want dat is de andere kant van de nieuwe economische vrijheid. Het gemiddelde maandloon in Oekraïne is slechts zo'n 190 dollar. Wie wat bij kan verdienen, doet dat. Goedschiks of kwaadschiks. En het liefst zo snel mogelijk. ‘Er wordt nog erg veel op de korte termijn gedacht, meent de Oekraïner Joeri Bogoeslavskij, directeur van het Nederlands-Oekraïense bedrijf Olviya.
Niemand investeert in zaken die pas winstgevend zijn op de lange termijn. Opvallend is bijvoorbeeld het sterk verouderde vrachtwagenpark. Bogoeslavskij: ‘Zo'n oude truck is goedkoop. Alles is al afgeschreven, je hoeft alleen nog de diesel te betalen. Maar investeren in een nieuwe auto, dat kost veel geld. Dus blijven ze met die oude wagens rijden.'
Hoofdredacteur Sjoelman ziet het gebrek aan professionaliteit als de grootste oorzaak voor de problemen in de O e k r a ï e n s e transportwereld. ‘De overheid heeft geen flauw benul wat logistiek inhoudt', zegt hij. ‘Daarom is er geen eenduidig beleid als het gaat om het bouwen van logistieke centra en worden die plompverloren overal neergezet. En is er geen echt beleid als het gaat om het ontwikkelen van de internationale transportcorridors.' Sjoelman denkt dat hier voorlopig geen verandering in komt. ‘Oekraïne heeft pas vijf jaar ervaring met logistiek. Vorig jaar was er een eerste lichting van afgestudeerde studenten transport. Dat waren er maar enkele tientallen. Oekraïne heeft er honderden, zo niet duizenden nodig.'