Veel ambtenaren gingen mee toen Havenbedrijf Rotterdam in 2004 zelfstandig werd. Wio Schaap niet, hij bleef op het stadhuis havenadviseur voor het gemeentebestuur.

Hij was 21 jaar lang een belangrijke schakel tussen gemeentebestuur en Havenbedrijf. En ook eentje die enorme veranderingen meemaakte: aanleg van Maasvlakte-2, de  schaalvergroting in de maritieme sector. Deze week ging hij met pensioen.
 
Wat zijn uw spannendste dossiers geweest?
De verzelfstandiging van het Havenbedrijf en aanleg van Maasvlakte-2. Over de verzelfstandiging praatten we ten tijde van PvdA-wethouder Hans Simons al, het kwam in een stroomversnelling onder het eerste Leefbaar-bestuur. Ik zat in het adviesteam voor het college: waar bemoei je je wel en niet mee? Hoe positioneer je de havenmeester – binnen of buiten de organisatie? Hoe borg je het publieke belang, welke bevoegdheden krijgt hij? Ik vind dat het huidige model goed werkt. Niet voor niets heeft Amsterdam het overgenomen. 
De verzelfstandiging gebeurde in een globaliserende context, het politieke bestuur kon steeds minder controle uitvoeren op onderwerpen waarvoor het verantwoordelijk was. Verzelfstandiging bracht de formele structuur in overeenstemming met wat in de praktijk gegroeid was.
Ik heb alleen maar goede wethouders gehad
Bij de verzelfstandiging is veel kennis verdwenen naar het Havenbedrijf. Laat de gemeente zich nu de kaas niet van het brood eten?
Nee. Wel zijn de verhoudingen verzakelijkt. Als publieke partij bepalen we de grenzen via bestemmingsplannen en geluids- en veiligheidscontouren. Als grootaandeelhouder geven we goedkeuring aan investeringen of deelnemingen en aan het strategische beleid. Voor de verzelfstandiging waren die elementen veelal geïntegreerd in gronduitgifte of kredietverleningen, erna moest de gemeente zich concentreren op haar publieke rol. Dat deden wij het in het begin niet zo goed, maar het is sterk verbeterd. Kennis en mankracht zijn vergroot en we hebben de kennis die we in huis hadden, afgestoft. Over het algemeen geldt dat je je publieke rol als overheid alleen goed speelt als je kennis in huis hebt. Direct na de verzelfstandiging zag je wat afstand ontstaan. Maar de haven is een asset voor onze stad en een sterke stad is een asset voor het haven- en industriecomplex. Mede daarmee haal je internationale bedrijven en nieuwe maritieme dienstverleners binnen. De twee kunnen niet zonder elkaar.
 
U was vooral het aanspreekpunt op het stadhuis voor het Havenbedrijf?
Het ging om het verbinden van stadhuis, Havenbedrijf en havenbedrijfsleven en het op de agenda krijgen van de juiste onderwerpen op het juiste moment. Een netwerkrol.
 
In de TV-serie Yes, minister doen ambtenaren alles om onwetende politici de juiste kant uit te sturen. Komt dat u bekend voor?
De serie wel, het ‘de verkeerde kant uit sturen’ niet. Wij opereren dicht tegen het bestuur, maar altijd op basis van vertrouwen. We acteren met geleende macht, met de deurknop van de wethouder in de hand. Als ambtenaar ben je een afgeleide van de bestuurder.

Hebben de wethouders altijd braaf geluisterd?
Ze varen natuurlijk niet altijd blind op je advies. Zo hoort het ook. Bestuurders maken uit politieke motieven weleens een andere afweging.
 
Is dat niet om gek van te worden? U heeft wethouders van CDA, Leefbaar, VVD en D66 zien voorbijkomen. 
Nee, dat hoort bij je werk. Ik heb weleens gedacht: ‘Dat had ik anders gedaan.’ Als je daar niet tegen kunt, moet je wat anders gaan doen. Het bestuur besluit.
 
Sommige wethouders zijn vast makkelijker om mee te werken dan anderen.
Daarop heb ik een vast antwoord: ik heb alleen maar goede wethouders gehad.
 
De huidige wethouder Adriaan Visser had als topambtenaar al veel met de haven en het Havenbedrijf te maken. Die laat zich zeker lastig sturen?
Adriaan weet veel, maar is toch heel nieuwsgierig. Terecht, want je moet je impulsen van buiten halen, je leert niet alles aan de vergadertafel. Het is geweldig om op werkbezoeken de trots te zien die heerst bij bedrijven. Onze haven is sowieso prachtig vormgegeven, ik ga er graag fietsen.
 
Hoe ziet de toekomst van de haven eruit?  
Energietransitie, CO2-reductie en digitalisering zijn de grote uitdagingen. Toen ik begon was het grootste containerschip 5.000 teu, dit weekend kwam er een van 21.000 teu langs. Moeilijk te voorspellen hoe de schaalvergroting zich voortzet. Misschien worden die schepen straks automatisch gelost. Digitalisering zorgt voor banenverlies, maar er komen andere banen voor in de plaats. De verbondenheid van haven en stad kan daardoor misschien nog wel sterker worden. Waarom zou een kraanmachinist straks niet in een kantoor op het Weena zitten?’

Laatst gewijzigd: